Krijg ik geen erelidmaatschap dan?
Nadat ik me een heel seizoen lang verre van het KNSB-gebeuren had gehouden, moest het er in de laatste ronde dan toch van komen. Het Derde, dat in degradatienood verkeerde, had een Verlosser nodig en als, toen nog, regerend clubkampioen, voelde ik mij niet alleen ertoe geroepen om die taak op mijn schouders te nemen, sterker nog, ik meende deze ook glansrijk te kunnen volbrengen. Toen ik de avond tevoren de slaap trachtte te vatten, zag ik het al helemaal voor me: ik zou die semi-onderbondskruk van een tegenstander vlotjes en bovendien combinatoir onder de voet lopen en daarmede een voorbeeld voor het gehele team stellen, dat, geïnspireerd door zijn eerste bordspeler, binnen twee uur een 8 - 0 overwinning zou behalen.
De volgende dag ging het iets anders. Reeds bij het ontwaken voelde ik de ongezonde spanning, welke mij vorig jaar zo dikwijls parten had gespeeld en de reden ervan was geweest dat ik de teamwedstrijden vaarwel had gezegd. Een meevaller was dat ik inmiddels begrepen had dat ik niet aan bord 1, maar aan bord 2 zou spelen, zodat Jan-Aart het vuile werk zou mogen opknappen. Bovendien zou ik zo ook nog wit hebben. In de partij -tegen een zekere Cees Hoogeterp - verliep vervolgens alles aanvankelijk van een Leids dakje:
Wit: M. Hockx ("De Verlosser")
Zwart: C. Hoogeterp ("Het Gewillig Slachtoffer")
1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 a7-a6 6. Lc1-e3 e7-e5 7. Pd4-b3 Lc8-e6 8. Lf1-e2 Pb8-d7 9. 0-0 Lf8-e7 10. f2-f4 Dd8-c7 11. Kg1-h1 0-0 12. a2-a4 Tf8-c8
Tot zover kende ik het nog en had ik het ook talloze malen op het bord gehad, al is het gebruikelijker dat zwart ergens tussendoor op f4 slaat. Wit gaat nu proberen om veld c4 onder controle te krijgen. Zwart laat dit merkwaardigerwijs toe en pleegt een ongezond pionoffer.
13. a4-a5! h7-h6? 14. Ta1-a4 b7-b5?! 15. a5xb6 Pd7xb6 16. Ta4xa6 Ta8xa6 17. Le2xa6 Tc8-b8 18. f4-f5!?
Wellicht is dit streven naar ruil en eenvoud enigszins misplaatst. Overmoed had zich echter reeds van mij meester gemaakt. Ik dacht dat ik het wel even zou winnen met die pion meer. Van nervositeit was evenwel geen spoor meer te bekennen.
18... Le6-c4 19. La6xc4 Pb6xc4 20. Le3-c1 Dc7-c6 21. Pc3-d5!? Pf6xd5 22. e4xd5 Dc6-b5 23. Ddl-d3 Le7-f6 24. Tf1-el Lf6-g5?! 25. Lc1xg5 h6xg5
In deze positie - zie diagram 1 - geraakte ik in een dilemma. Vanzelfsprekend zag ik dat 26. f6! wit een winnende aanval zou geven. (Arco (tijdens de partij) en Fritz 1 (de volgende dag) zagen dit ook.) Maar een dergelijk simpel concept zou geen enkele uitstraling op het team hebben en dus de degradatiekansen eerder vergroten dan verkleinen. De met de minuut groter wordende overmoed deed de rest: ik ging het mooi doen!
26. Te1-b1! Db5-b4 27. Dd3-e4 Db4-b5 28. h2-h3!!
Het begin van een briljant plan, dat resulteert in een gewonnen eindspel. (In mijn hooghartigheid rekende ik erop dat hij de remisewending 28... Pb6 29. Td1 Pc4 niet zou zien.)
28... f7-f6? 29. Kh1-h2! Kg8-f8? 30. De4-d3
Toch maar even verhinderen... Tevens de inleiding tot de mooiste zet van de partij.
30... Db5-b4 31. g2-g3!!
Kom maar jochie!
31... Tb8-c8
Hij trapt erin...
32. g3-g4! Db4-b6 33. Kh2-g3 Pc4xb2
Een beetje pathetische sjwiendel. Zou ik, "De Verlosser", soms niet zien dat 34. Txb2 Dg1 35. Kf3 e4! verliest? Met vaste hand sloeg ik het offer af.
34. Dd3-d2! Pb2-a4 35. Kg3-g2 Pa4-c3 36. Tb1-b2 Db6-b4 37. Dd2-d3 Db4-f4 38. Dd3-f3 Df4-a4 39. Pb3-d2 Da4-d4 40. Pd2-b3 Dd4xd5
Tijdcontrole gehaald. Zwart heeft zich moeten schikken in dameruil, waarna het eindspel elementair verloren is. In plaats van handen te schudden, werd er echter doorgespeeld, wat voor mij aanleiding was om af en toe wat meesmuilende opmerkingen te plaatsen (zoals elke keer heel hard "Schaak!" zeggen als je schaak zet). Ook de rest van mijn optreden straalde grenzenloos zelfvertrouwen uit, waardoor mijn tegenstander zich steeds ongemakkelijker ging voelen.
41. Df3xd5 Pc3xd5 42. Pb3-a1! Pd5-f4 43. Kg2-h2 Tc8-a8 44. Pa1-b3 Ta8-a3 45. c2-c4! Kf8-e7 46. c4-c5 d6xc5 47. Pb3xc5 Ta3xh3 48. Kh2-g1 Th3-g3 49. Kg1-f1 Tg3xg4
Zie diagram 2.
50. Tb2-b7 ("Schaak!") 50... Ke7-d6 51. Pc5-e4 ("Schaak!") 51... Kd6-c6 52. Tb7xg7 Pf4-h5 53. Pe4-f2 Ph5xg7?
De beslissende fout. Met 53... Tf4 had hij het me een stuk moeilijker kunnen maken.
54. Pf2xg4 Pg7-e8 55. Kf1-f2 Kc6-d6 56. Kf2-f3 Kd6-e7 57. Pg4-e3 Pe8-d6 58. Pe3-d5 ("Schaak!" ) 58... Ke7-f7 59. Kf3-g4 Pd6-c4 60. Kg4-f3 Pc4-d6 61. Kf3-g4
Even een zetherhaling in verband met de tijd.
61... Kf7-g7 62. Pd5-e3 e5-e4 63. Kg4-h5 Pd6-f7 64. Pe3-g4 Pf7-e5 65. Pg4-e3 Kg7-f7 66. Kh5-h6 Pe5-d3 67. Pe3-g4????
Zie diagram 3.Vier vraagtekens zijn amper genoeg om deze blunder recht te doen. Wat was er gebeurd? Ik had voor het uitvoeren van deze zet even door de zaal gewandeld en tot mijn verbazing van Gerard te horen gekregen dat het al 4 - 3 voor ons stond en dat ik "remise moest houden" om het team te redden. Ontsteltenis overviel mij toen het tot mij doordrong dat de menigte, die zich gedurende de laatste paar zetten rond mijn bord vergaard had, niet was aangetrokken door mijn prachtige spel, maar door de angst dat ik zou verliezen! De onnozelen! En dan te bedenken dat mijn teamgenoten het zelfs gewaagd hadden om hun partijen af te ronden alvorens ik mijn voorbeeld gesteld had! Balend in alle toonaarden speelde ik mijn 67e zet daardoor veel te snel, in plaats van rustig niets te doen tot het afbreken. Meteen nadat ik hem had opgeschreven, besefte ik wat ik had aangericht. Tergend langzaam gleden de seconden voorbij, totdat Hoogeterp eindelijk het paardoffer bracht waar ik al die tijd met trillende ledematen naar had uitgezien.
67... Pd3-f2!!
Redt alles.
68. Pg4xf2 e4-e3 69. Pf2-d3 g5-g4 70. Kh6-h5 g4-g3 71. Pd3-e1
Ik had een zet vergeten te noteren, zodat ik meende nu pas de tweede tijdcontrole gehaald te hebben. Teleurgesteld droop ik af naar de kantine, waar ik luidkeels een bier bestelde. Meteen stormde Gerard op mij af met de vraag: "Wat heb je gedaan?" Uit schaamte over mijn blunder probeerde ik er een grapje van te maken en zei: "Hij heeft zijn paard weggegeven." Waarom Gerard mij vervolgens omhelsde, zal mij altijd een raadsel blijven... Wadend door de diepste poelen der zelfhaat slenterde ik, pilsje losjes bungelend tussen duim en wijsvinger, terug naar mijn bord, alwaar Gerard opnieuw handtastelijk werd, met als gevolg dat mijn nog half volle glas op de grond aan stukken kletterde. Toen was voor mij de maat vol. Ik bood terstond remise aan, wat Hoogeterp, gezien het verloop van de partij, natuurlijk niet kon weigeren. Misschien dat er nog iets inzat voor wit, maar ik kon de aanblik der 64 velden reeds niet meer verdragen. ½ - ½
Nawoord: Ondanks alles was ik theoretisch gesproken natuurlijk toch "De Verlosser", omdat ik het winnende halfje had binnengebracht. Bovendien had ik door die prestatie tegelijkertijd Philidor 2 verlost (uit zijn lijden wel te verstaan), dat zich in de Promotieklasse ongetwijfeld beter thuis zal voelen. LSG heeft mijn aandeel in de goede zaak diezelfde avond nog op gepaste wijze beloond ten huize van Ruud Mieremet. Van de kant van Philidor heb ik nog geen dankbetuigingen mogen ontvangen... Ook van Cees Hoogeterp heb ik niets meer vernomen. Uit het bovenstaande mag echter blijken dat indien op grond van deze partij iemand als erelid zou moeten worden voorgedragen, zoals Gerard in het vorige clubblad suggereerde, ik dat zou moeten zijn.
Gepubliceerd in LSG-Nieuws 31-5, juli 1993 en uitgebreid geciteerd in het jubileumboek 'De eerste honderd jaren, kroniek van het Leidsch Schaakgenootschap, februari 1995. Onlosmakelijk verbonden met het artikel 'De held' van Peter Passenier.
Michel is nu Professor Sinologie in London, en dit is zijn webpagina.